Tabarnia: nog meer Catalaans vlaggengezwaai

De Partido Popular likt zijn wonden na de vervroegde Catalaanse verkiezingen van 21 december. De Catalaanse afdeling ligt op de afdeling intensieve zorgen, binnen de partij groeit de kritiek op de aanpak van de politieke crisis en de liberalen van Ciudadanos dreigen een paard van Troje te worden voor de PP. Ciudadanos heeft tijdens de Catalaanse verkiezingen een groot deel van het Partido Popular electoraat binnengerijfd en was de eerste partij om twee jaar geleden de federale minderheidsregering van de PP te steunen net zoals onlangs met het fameuze artikel 155. De independentistas blijven onderhand aan zet om een nieuwe Catalaanse regering te vormen. Eergisteren besloot de rechter dat Oriol Junqueras, de leider van het links republikeinse ERC, in voorhechtenis blijft waardoor de verbannen Carles Puigdemont nu nog meer in de schijnwerpers komt te staan om zichzelf op te volgen. Maar hoe ? Op enige welwillendheid van het Spaanse gerecht lijkt hij niet te moeten rekenen sinds de beslissing van afgelopen vrijdag. Ondertussen is the talk of town in de (sociale) media het neologisme Tabarnia.

vlag van tabarnia
De vlag van Tabarnia: een samentrekking van de vlaggen van de provincies Tarragona en Barcelona. Het bedrijf dat de vlag produceert, kan de vraag niet bijhouden.

Het burgerplatform Barcelona Is Not Catalonia stelt op een ironische manier voor om een deel van de provincies Tarragona en Barcelona te laten overgaan in een nieuwe Spaanse autonome regio, Tabarnia, om zich zo af te scheiden van de rest van Catalonië. Het meest verstedelijkte deel van deze twee provincies is multicultureler dan de dun bevolkte, rurale provincies Lleida en Girona, tweetalig Spaans-Catalaans, de economische en sociale banden met Spanje zijn er sterker dan in het Catalaanse binnenland en de pro-onafhankelijkheid stem is er in de minderheid. De nationalisten behaalden in heel Catalonië slechts 48% van de stemmen maar dat zorgt wel voor een meerderheid in zetels dankzij het electoraal systeem. In het Catalaanse binnenland, waar de meerderheid van de bevolking pro onafhankelijkheid stemt, weegt een stem proportioneel zwaarder door om een zetel te bekomen. De bedoeling van de initiatiefnemers is om de separatisten een spiegel voor te schuiven zodat het unilaterale pad op weg naar de Catalaanse onafhakelijkheid wordt verlaten. Tabarnia breekt het separatistisch discours door dezelfde argumenten als die van de nationalisten te gebruiken om aan te tonen dat er niet één maar twee heel verschillende Cataloniës bestaan, zowel economisch, politiek als sociaal.

Catalonië buit ons uit. Tabarnia is de dichtst bevolkte, meest welvarende en economisch meest dynamische regio van Catalonië. 87% van de inkomsten van de Catalaanse regering komt uit het stedelijke en industriële deel van Tarragona en Barcelona. Slechts 59% hiervan wordt geinvesteerd in het imaginaire Tabarnia waar 6 miljoen van de iets meer dan 7 miljoen Catalanen wonen.

We willen stemmen. Als de nationalisten vanuit een interpretatie van de grondwet beweren dat ze het recht hebben om in een referendum te stemmen over hun eigen lot dan heeft Tabarnia ook het recht om een volksraadpleging te organiseren.

– De corrupte Catalaanse politici hebben Tabarnia in een economische crisis gedompeld.

– Als Tabarnia de onafhankelijkheid uitroept, zal het bij de EU blijven behoren.

– Tabarnia, de Catalaanse Krim.

referendum voor tabarnia

Mocht het zover komen dat de toekomstige Catalaanse regering verder aan de slag gaat met het onafhankelijkheidsproces heeft het burgerplatform alvast de levensvatbaarheid van een achttiende autonome regio bestudeerd. Volgens de artikels 142 tot en met 144 van de Spaanse grondwet mag een autonome regio zich niet afscheuren maar is de creatie van een nieuwe regio wel legaal. Na de dood van dictator Franco werden Madrid en omgeving een eigen autonome regio omdat het economisch gewicht en het bevolkingsaantal in schril contrast stond met de rest van de regio Castilla-La-Mancha. Wijnregio La Rioja scheurde zich in 1982 af van Castilla-Y-Leon net zoals Cantabria en de provincie Albacete die zich in hetzelfde jaar afscheidde van Murcia om over te gaan in Castilla-La-Mancha. De verdienste van Barcelona Is Not Catalonia is dat het de verdeelde Catalaanse samenleving tot reflectie dwingt maar helaas met een pleidooi dat een eigen vlag en nog meer grenzen predikt. De Catalaanse journaliste Emma Riverola schreef enkele dagen geleden in haar column in de krant El Periódico: Het wordt misschien tijd om een vlag uit te vinden voor de strijd tegen werkloosheid, sociale ongelijkheid en de overprijsde immobiliënsector om die precaire thema’s opnieuw in het maatschappelijke debat te brengen. Op die manier krijgen we mogelijk de hele bevolking achter één en dezelfde zaak.

 

 

 

 

Wanneer wordt Catalonië weer bestuurbaar ?

Puigdemont in het Zoniënwoud

Wat volgens Rajoy en de unionistische Catalaanse partijen een terugkeer naar de normaliteit en het begin van verzoening moest worden, is uitgedraaid op een nog verdere terugtrekking in de loopgraven. Alle opiniepeilingen en –makers wezen op voorhand in dezelfde richting: de teerling van de Catalaanse verkiezingen zou slechts twee polen oprollen: pro onafhankelijkheid of contra onafhankelijkheid zonder uitgesproken winnaar. De verkiezingen tonen aan dat de Catalaanse politieke crisis niet alleen een conflict is tussen Barcelona en Madrid maar meer dan ooit ook tussen de Catalanen onderling. Herverkiezingen duiken nu al op aan de horizon als er vóór 8 februari geen nieuwe regering in het zadel zit.

In het kamp van de republikeinen ging iedere partij deze keer op eigen kracht naar de kiezer. Twee jaar geleden vormden de twee groten ERC en CDC (nadien overgegaan in PDeCAT) samen met enkele burgerbewegingen het kartel Junts pel Si (Samen voor Ja). Toen presenteerden de independentistas in de aanloop naar de verkiezingen een duidelijk routeplan en concrete maatregelen om tot de onafhankelijkheid te komen. Nu zegt het linkse ERC alleen maar dat ze de republiek op gang wil brengen en Junts per Catalunya, de nieuwe centrumlijst van Puigdemont, pleit voor de overgang van de uitgeroepen republiek naar de feitelijke republiek. Hoe en op welke termijn ze dit van plan zijn, krijgen we in tegenstelling tot de vorige regionale verkiezingen niet te weten. Opmerkelijk: volgens de peilingen naar aanloop van de verkiezingen wil slechts 21% van de Catalanen verder op de weg van het onafhankelijkheidsproces. Zomaareven 43% van de ERC-kiezers en 37% van het Junts per Catalunya electoraat denkt er ook zo over. Zelfs 7% van de radicale extreemlinkse CUP sympathisanten verkiest nu een akkoord met Madrid boven de onafhankelijke Catalaanse republiek.

ERC militanten met gele rouwbandjes
Carles Mundó en lijsttrekker Marta Rovira tijdens een campagnebijeenkomst van het ERC met naast hen de symbolisch gereserveerde stoel voor de gevangen gezette partijleider Oriol Junqueras, ex-vice-premier van de regering Puigdemont

Wat de peilingen echter niet hadden zien aankomen, was dat Junts per Catalunya uiteindelijk meer stemmen zou binnenhalen dan het ERC. De bewegingsvrijheid van Puigdemont in het inspirerende Brusselse groen (de campagnefoto’s en -video’s werden in het Zoniënwoud geschoten) wogen uiteindelijk zwaarder door dan het martelaarschap van ERC kopstuk Oriol Junqueras, achter Madrileense tralies, die daardoor geen campagne kon voeren. O ironie ! Het Spaanse kiessysteem dat de Partido Popular dankzij de rurale regio’s altijd van een gegarandeerd zetelaantal voorziet, heeft in Catalonië voor een republikeinse meerderheid gezorgd. Het is vooral in het dun bevolkte Catalaanse binnenland dat de independentistas hun slag hebben geslaan. Daar is het door het systeem immers gemakkelijker om zetels binnen te halen. De hardliners van het CUP leden net zoals de partij aan de andere kant van het politieke spectrum, de Partido Popular, zwaar verlies. Toch hebben ze met hun 4 zetels opnieuw de sleutel in handen voor een separatistische meerderheid. De partij heeft tijdens de verkiezingscampagne echter verschillende keren herhaald dat ze geen gedoogsteun meer zullen geven aan een regering die niet voor de unilaterale onafhankelijkheid gaat.

Aan de constitutionele kant haalde voor het eerst sinds de terugkeer naar de democratie een niet-nationalistische partij de eindoverwinning binnen zowel qua aantal zetels als aantal stemmen. Het sociaal-liberale Ciudadanos, dat door het Catalaanse separatisme werd grootgemaakt, monopoliseerde met een discours à la Emmanuel Macron het kamp van de unionisten. Hun stemmenwinst behaalden ze zowel bij linkse als rechtse kiezers. Vooral de Partido Popular werd leeggeplunderd wat in de toekomst zeer waarschijnlijk ook zal afstralen op de rest van Spanje. Op de PP verschijnen er meer en meer roestplekken die door Ciudadanos dreigen te worden opgevuld. Lijsttrekker en hartenmeisje Inés Arrimadas heeft zoals zoveel Catalanen in de periferie van Barcelona Andalusische origines, looks and brains en overtuigingstalent. Tijdens de campagne werden de Peruviaanse schrijver Mario Vargas Llosa opgevoerd en de ex- eerste minister van Frankrijk en Catalaan van oorsprong: Manuel Valls. Beiden zijn links noch rechts maar zowel links als rechts. Helemaal Ciudadanos. Pragmatiek en een dosis opportunisme voor de prijs van één. Toch volstaat de verkiezingsoverwinning niet om een regering te vormen door de magere resultaten van de andere unionistische partijen. De socialisten konden voor het eerst sinds lang de schade beperken maar het resultaat viel toch enkele zetels minder uit dan verwacht. Lijsttrekker Miquel Iceta zag zichzelf tijdens de campagne al als nieuwe minister-president en beloofde om de politici tegen wie een gerechtelijk onderzoek loopt gratie te verlenen. Hierin werd hij onmiddellijk teruggefloten door de nationale afdeling van de partij. De Partido Popular is nooit een knaller geweest in Catalonië maar nu is de partij helemaal herleid tot de marginaliteit met nog slechts 3 zetels. CatComú-Podem, de Catalaanse afdeling van het nieuw-linkse Podemos, is de enige partij die in de aanloop naar de verkiezingen zich afzette tegen zowel grondwetsartikel 155 als de unilaterale onafhankelijkheidsverklaring. In deze surrealistische stemronde ging het niet over sociaal-economische maar emotionele vraagstukken waardoor een groot deel van het Indignados electoraat dit keer zijn stem heeft gegeven aan een andere partij.

Ines Arrimadas ciutadans ciudadanos
Inés Arrimadas met het nu al legendarische Catalonië-Spanje-Europa hartje

Tijdens een verkiezingsmeeting van de PP in Girona zei de federale vice-premier Soraya Sáenz de Santamaría vorige week, met de hete adem van Ciudadanos in de nek, dat stemmen op de Partido Popular dé garantie is om het separatisme verder te liquideren. Volgens haar had Mariano Rajoy het ERC en de partij van Puigdemont onthoofd. Haar discours was voor de independentistas een nieuw argument dat aantoont dat er in Spanje geen scheiding van machten is. Minder dan een week later blijkt opnieuw dat de PP in een andere realiteit leeft. Het merk “Puigdemont” is efficiënter gebleken dan voorspeld net zoals het bedenkelijke voorarrest van de onafhankelijkheidsleiders averechts heeft gewerkt. Het onafhankelijkheidsblok in de Catalaanse politiek zal niet overwonnen worden door decreten zoals artikel 155 en het Hooggerechtshof. Het separatisme kan enkel van antwoord worden gediend door politiek te bedrijven. De drie afscheidingsgezinde partijen daarentegen moeten inzien dat ze niet opnieuw dezelfde fout mogen maken door te acteren tegen de wil van de andere helft van de Catalanen in. Bovendien is geen enkele van de drie er in geslaagd om Ciudadanos te verslaan als grootste partij. Er is ook geen duidelijk afgeleide grens tussen de pro- en contra afscheidingsaanhangers. Anders zouden zowel de stemmers van het ERC en Junts per Catalunya eensgezind 100% pro afscheiding zijn. Ondertussen blijkt Rajoy opnieuw niet in staat tot zelfkritiek, blijft hij zich vastklampen aan de grondwet en het gerecht en weigert hij de uitgestoken hand van Carles Puigdemont voor een verkennend gesprek op buitenlandse bodem. Puigdemont verkondigde vandaag ook dat koning Felipe morgen in zijn kersttoespraak zijn fout van 3 oktober kan goedmaken. Toen sprak de koning in een uitzonderlijke speech op radio en tv harde taal tegen het referendum in plaats van zich boven de politiek te zetten en aan te sturen op dialoog en verzoening. Benieuwd of koning Felipe VI zichzelf morgen van meer dan een eervolle vermelding verzekert in de geschiedenisboeken.

 

Waarom de Europese koerswijziging van Puigdemont er geen is

Kritiek op Europa door Puigdemont

In een interview met de Israëlische televisie uitte de afgezette Catalaanse minister-president Carles Puigdemont vorige week zijn twijfels over de werking van de Europese Unie. Hij noemde de Unie vlakaf een vereniging van decadente en voorbijgestreefde landen waar slechts een minderheid aan de touwtjes trekt in dienst van bedenkelijke economische belangen. Puigdemont opperde dat de Catalanen, in het geval van onafhankelijkheid, zich in een referendum zouden moeten kunnen uitspreken of ze nog bij de EU willen behoren en onder welke voorwaarden. Volgens Puigdemont wil een deel van het Catalaanse volk misschien niet langer deel uitmaken van een EU die geen aanstoot neemt aan de schending van democratische rechten in een deel van haar grondgebied omdat een post-franquistisch, rechts systeem daar baat bij heeft.

Zowel aan de linker- als aan de rechterzijde bombardeerden de unionistische Spaanse pers en sommige politici hem tot een nukkig kind dat zich tot het populistisch euroscepticisme van de Farage, Le Pen en Wilders strekking heeft bekeerd omdat Brussel wegkijkt van de Catalaans-Spaanse crisis. Wat zijn critici echter verzwijgen is dat Puigdemont naar eigen zeggen een voorstander blijft van de EU en tot het uiterste wil streven naar een meer geïntegreerd democratisch Europa met meer zeggenschap voor de burgers en minder voor de staten. Dat is volgens hem de ware spirit van de Europese Unie. Niet alleen de Catalanen hebben motieven om de EU te bekritiseren. Ook de andere Europese burgers kunnen zich vragen stellen bij de lessen in democratie die Europa spelt aan landen zoals China, Turkije en enkele recente Oost-Europese lidstaten terwijl in Spanje de nationale regering een repressieve draai geeft aan fundamentele burgerrechten.

Puigdemont poseert voor de Brugse reitjes
Puigdemont doet aan sightseeing in Brugge met de internationale pers in zijn zog. Gratis citymarketing voor de dienst van toerisme zonder bezoek aan het Europacollege waar de Europese elite van morgen wordt gevormd.

De voorgangers van Puigdemont aan het hoofd van de Catalaanse regering verschoven de laatste twee decennia het (slachtoffer)discours achtereenvolgens van “Spanje begrijpt ons niet” naar “Spanje berooft ons”, “Spanje onderdrukt ons” en “Spanje valt ons aan”. Topstrateeg Puigdemont is met zijn journalistieke achtergrond een meester in debatten aanzwengelen door ten gepaste tijde balonnetjes op te laten. Zijn eurokritische uitspraken kaderen in het sensibiliseren van de internationale gemeenschap en in de electorale campagne voor de vervroegde Catalaanse verkiezingen van 21 december. Op 7 december staat er eerst nog een grote Catalaanse betoging op het programma in Brussel. De twee burgerverenigingen ANC en Omnium, die de optocht organiseren, kunnen weliswaar een indrukwekkend curriculum voorleggen als het op mobiliseren van mensenmassa’s aankomt, wat verbale opjutterij van de Catalaanse leider “in ballingschap” is altijd welkom. 6 en 8 december zijn in Spanje feestdagen waardoor veel scholen op 7 december de brug maken. Er mag verwacht worden dat onder de slogan “Omplim Brussel·les” (“We nemen Brussel in”) duizenden Catalanen met kroost een Brusselse citytrip zullen aanwenden om het nuttige aan het aangename te paren. De bedoeling van de manifestatie is om voor de ogen van heel Europa het reactionaire beleid van de Spaanse regering af te wijzen en steun te betuigen aan de gevangen gezette Catalaanse regeringsleden , de leiders van ANC en Omnium die ook achter de tralies zitten, en Puigdemont en de overige naar Brussel gevluchte ministers.

Catalaanse onafhankelijkheidsbetoging in Brussel
Catalaanse onafhankelijkheidsbetoging in Brussel

 

Het valt erg te betwijfelen of de Catalaanse mars op Brussel de Europese machthebbers zal overhalen om toch Rajoy op de vingers te tikken. Enkel mocht er in Catalonië risico zijn op rebellie met financiële en economische chaos tot gevolg zou Europa tussenkomen. Bovendien is de Partido Popular met dank aan wijlen Wilfried Martens een prominent lid van de Europese Volkspartij, de politieke familie van conservatieve en christendemocratische partijen. Het is de grootste politieke fractie in het Europees Parlement. Ook de illustere Italiaanse Forza Italia van Berlusconi en het Hongaarse Fidesz van Victor Orban zitten onder hetzelfde dak. Dit soort duistere machtsspelletjes en –verhoudingen boven het hoofd van de Europese burger stelt Puigdemont in vraag. Wat Madrid en Brussel niet inzien, is dat de wind die de onafhankelijkheidsbeweging in de zeilen heeft niet alleen voortspruit uit gekrenkte Catalaanse eigenheid. Het is ook een voortzetting van de Indignado beweging die in Spanje ontstond in 2011 uit onvrede met de nationale instellingen, institutionele corruptie, het electoraal systeem en een verouderde grondwet die aan herziening toe is. Dat is op lange termijn een tikkende tijdbom in de schoot van vooral de Partido Popular.

Waarom mag Rajoy van Europa blijven aanmodderen ?

Guy Verhofstadt uitte in de onderstaande tweet zijn twijfels over de vlucht van de afgezette Catalaanse minister-president Carles Puigdemont naar de hoofdstad van Europa. In april hield Verhofstadt in het Europees Parlement een bevlogen speech tegen de Hongaarse premier Viktor Orban en zijn dictatoriale, anti-Europese regering. Welke bezwaren kan een democraat en een pleitbezorger van de Europese Unie dan hebben tegen de afgezette leider van een pro-Europese regio die naar Brussel komt om  Europese bemiddeling te vragen in het Spaans-Catalaanse conflict ? Veel Spanjaarden zien dit als de enige mogelijke manier om de dialoog tussen Barcelona en Madrid te hervatten. Spaans premier Rajoy is geen politicus maar een bureaucraat uit een Gallicische familie van rechters. Gedurende heel zijn politieke carrière bestond zijn strategie uit afwachten om zo zijn opponenten in het initatief te dwingen en daarna de grondwet te consulteren, zijn perpetuum mobile. Het is bijna onmogelijk om niet tot de conclusie te komen dat voor de Partido Popular artikel 155 goedkeuren altijd het enige, en niet het ultieme, middel was om politiek orde op zaken te stellen in Catalonië. Over de tactiek van Puigdemont en zijn regering om de Catalaanse verzuchtingen tot de rand van de illegaliteit te drijven valt ook veel te zeggen maar er restte geen andere manier meer om het debat open te trekken. Dat is hem meer dan gelukt zonder geweld en met democratische middelen. In Catalonië regeert er momenteel geen chaos en vernieling Mr Verhofstadt. De mensen hunkeren alleen maar naar dialoog met Madrid.

Guy Verhofstadt over Carles Puigdemont
Puigdemont en Bobbie op zoek naar internationale bemiddeling

In een democratie betekent politiek overtuigen, onderhandelen en compromissen sluiten. In een autoritaire staat is politiek bedrijven gelijk aan de wet opleggen. In het geval van Spanje hebben we het dan over een grondwet die in 1978 tot stand kwam, drie jaar na de dood van dictator Franco. Gedurende die drie jaren keken het oude regime en de militairen over de schouder mee of alle punten en komma’s in de democratische Constitutie voldeden aan Franco’s idealen zoals de onlosmakelijke eenheid van Spanje. De Partido Popular is de rechtstreekse opvolger van de Alianza Popular uit de Franco periode. Ook toen de socialisten het voor het zeggen hadden, waakten de PP over de letter van de grondwet en het bedekken van het onzalige verleden. Toen de populaire onderzoeksrechter en mensenrechtenverdediger Baltasar Garzón in 2009 schendingen van de mensenrechten onder Franco onder de loupe wilde nemen, kreeg hij rechts Spanje over zich heen. Uiteindelijk werd hij onder politieke en rechterlijke druk afgezet als rechter wegens misbruik van zijn ambt. De roep om hetzelfde fiscale pact als Baskenland is al sinds het begin van de terugkeer naar de democratie een Catalaanse wens. In 2006 onderhandelde de linksgroene Catalaanse regering met de socialistische Spaanse regering van Zapatero een verbeterd statuut voor Catalonië. Daarin werd vastgelegd dat Catalonië een natie was en dat het op lange termijn meer fiscale autonomie kon krijgen. De Partido Popular reageerde furieus en legde tegen beter weten in de eerste steen van het nu uit de hand gelopen conflict tussen Madrid en Barcelona. De partij organiseerde een grootschalige petitie en trok met oppositieleider Rajoy op kop naar het Grondwettelijk Hof om het nieuwe statuut ongrondwettelijk te laten verklaren. In 2010 maakte het Hof de tekst verteerbaar voor de Partido Popular door er de scherpe kantjes uit te verwijderen. Vooral het schrappen van de term “natie” hakte er bij de Catalanen fel in. Net daarna bereikte La Roja, het Spaanse nationale voetbalteam, de finale van het WK in Zuid Afrika. Verschillende van mijn Catalaanse vrienden weigerden om naar de match te kijken.

Een jaar later verlieten de socialisten het economisch zinkende Spaanse schip en gaven de fakkel door aan de eerste regering Rajoy. De hoge werkloosheid en drastische besparingspolitiek veroorzaakten nog meer separatistische hoogconjunctuur in Catalonië. In Barcelona werd er steeds luider over een onafhankelijkheidsreferendum gepraat omdat Rajoy de hete Catalaanse aardappel voor zich uit bleef schuiven. Terwijl Québec en Schotland wel via een referendum mochten stemmen over hun onafhankelijkheid (2x stemde een meerderheid tegen) bleef Madrid doof. Ondertussen is Rajoy aan zijn tweede ambtstermijn bezig met een minderheidsregering waarin opnieuw alleen de Partido Popular zetelt met goedkeuring van enkele oppositiepartijen. Het is de zwakste Spaanse regering sinds de dood van Franco. Niet alleen wegens zijn gebrek aan een parlementaire meerderheid maar vooral door de alomtegenwoordige corruptieschandalen waarin de PP is verwikkeld. Enkele ministers zijn hierdoor al moeten aftreden maar Rajoy die de afgelopen maanden in twee verschillende onderzoeken voor de rechter is moeten verschijnen, blijft aan boord. Zijn enige commentaar hieromtrent is dat hij het volste vertrouwen heeft in de werking van het gerecht. In andere Europese landen zou het regeringshoofd al lang afgetreden zijn. De Catalaanse onruststokers, waar Puigdemonts partij PDeCat ook verwikkeld is in onfrisse zaken, zijn de welgekomen bliksemafleider voor Rajoy en co.

Vlaanderen en Catalonië
Vlaamse Leeuw en Estelada tijdens manifestatie in Terrassa, de 3e grootste stad van Catalonië. De socialistische burgemeester nam er ontslag uit protest tegen de steun van de Socialistische Partij aan de uitvoering van artikel 155.

Toch blijft de PP volgens recente peilingen de grootste partij in Spanje. Het is een mysterie dat een land dat op vele vlakken een toonbeeld is van moderniteit en zich tolerant opstelt ten opzichte van homoseksualiteit en immigratie er blijft voor kiezen om bestuurd te worden door een bende delinquenten met een primitieve visie op democratie. Na ondertussen meer dan 10 jaar in Catalonië te hebben gewoond, is de heilige drievuldigheid van Paul Jambers in verband met de Catalanen me eindelijk duidelijk geworden. “Wie zijn ze, wat doen ze, wat drijft hen ?” Er zijn er ontegensprekelijk die zich wentelen in een slachtoffercomplex en een oubollig aandoende vorm van 19e eeuws nationalisme. Dat zijn de Catalanen waarover in de rest van Spanje grappen worden gemaakt en die als ze vernemen dat je Vlaming bent zich geroepen voelen om weer eens uit de doeken te doen welk onrecht ze moeten ondergaan en wat hen verschillend maakt van Spanje. De meerderheid van  de Catalaanse bevolking heeft echter een pragmatische houding. Wat de Partido Popular niet begrijpt, is dat velen uit die groep de afgelopen jaren ook hun stem zijn beginnen uitbrengen op separatistische partijen omdat ze geen deel meer willen uitmaken van het Spanje waar de PP voor staat. Wat de PP ook niet snapt, is dat het artikel 155 het Catalaanse nationalisme niet zal overwinnen maar alleen maar aanwakkert. Carmen Lamela, de rechter die het onderzoek naar het illegale referendum van 1 oktober leidt, heeft de ex-regeringsleden die in Spanje zijn gebleven ondertussen in de gevangenis geplaatst. Jordi Sànchez en Jordi Cuixart, de leiders van de onafhankelijkheidsbewegingen Assemblea Nacional de Catalunya en Òmnium Cultural, ondergingen al eerder hetzelfde lot. Het is niet door martelaars te maken dat je een politieke ruzie wint. De eerste electorale peilingen voor de regionale verkiezingen van 21 december staven dit alvast. De nationalisten blijven wellicht hun meerderheid behouden. En wat dan ? Zal het voor interpretatie vatbare artikel 155 dan nog van kracht blijven omdat de verkiezingen niet de gewenste uitslag hebben gebracht voor Madrid ?

Jordi en Jordi
De Jordis. Politieke gevangenen van de Spaanse Staat.

Hoe lang kan je trouwens mensen gevangen houden wegens “rebellie” en “opruiing” in een democratisch land ? Het internationaal recht heeft hierover een andere mening dan het Spaanse gerecht. Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is een separatische politieke overtuiging niet illegaal en volgens de Verenigde Naties kan Spanje niet zomaar de autonomie van Catalonië intrekken. Artikel 1 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke rechten erkent de zelfbeschikking. Die is door Spanje aan Catalonië toegekend in de vorm van autonomie en kan niet in een handomdraai worden ongedaan gemaakt. Gefundenes Fressen voor kuitenbijter en scepticus van het Spaanse rechtssysteem: Paul Bekaert, de West-Vlaamse advocaat van Carles Puigdemont en vier van zijn consellers (ministers). Het Europa der naties i.p.v. het Europa der volkeren ? De EU is onbezonnen als het de Catalaanse crisis blijft afdoen als een interne Spaanse aangelegenheid. Voor die suffe diplomatieke houding heeft de EU al een hoge prijs betaald: de Brexit.

Video van Òmnium Cultural

CATALONIË RADICALISEERT

Afgelopen zomer zette de Catalaanse regering de puntjes op de i naar aanloop van het volgens de Spaanse grondwet onwettige onafhankelijkheidsreferendum. De regeringsleden die hun twijfels hadden over de volksraadpleging werden vervangen door collega-politici die wel bereid zijn om in de gevangenis te belanden en ook het hoofd van de Mossos d’Esquadra (Catalaanse nationale politie) moest plaats maken voor een pro-onafhankelijkheid aanhanger. Op straat groeide ondertussen het protest tegen de uitwassen van het uit de hand gelopen massatoerisme en escaleerde zelfs in enkele gewelddadige acties van extreem-linkse jongeren tegen toeristische doelwitten. Tot op 17 augustus een bestelbusje aan hoge snelheid over de voetgangerszone van de Ramblas raasde.

Het salafistisch moslimterrorisme trof toen het hart van Barcelona op een van de drukste en meest bezochte plekken van de stad: de Ramblas. Daar bevinden zich twee van de grootste toeristische plekpleisters van de Catalaanse hoofdstad: de historische Boqueria markt en de Canaletas fontein waar de FC Barcelona supporters samenkomen om de titels van hun ploeg te vieren. Op de 600 meter tussen die twee plaatsen voerde een van de terroristen zijn dodenrit uit tot het huurbusje tot stilstand kwam op de mozaïek van de legendarische Catalaanse kunstenaar Joan Miró. Die mozaïek, ter hoogte van de Boqueria, werd wekenlang bedekt door een deken kaarsen en bloemen ter nagedachtenis van de slachtoffers.

joan miró ramblas
Spaanse en Catalaanse gezagsdragers verenigd aan de mozaïek van Miró

 

Het toerisme beleeft in Spanje een gouden periode door onder meer de aanslagen van de voorbije jaren in budget zonbestemmingen zoals Tunesië, Turkije, Egypte,… Tegelijkertijd werd het groeiende toerisme nog nooit zo fel in vraag gesteld als de afgelopen maanden. Vorig jaar kreeg Spanje 75 miljoen bezoekers over de vloer: een nieuw record. Daarvan ontving de regio Catalonië het meeste buitenlandse toeristen, bijna 18 miljoen. De massieve aanwezigheid van toeristen begint de inwoners echter te verontrusten. Net voor de aanslag bereikte de turismofobia (toerisme afkeer) een ongezien hoogtepunt. Volgens het Nationaal Instituut van de Statistiek beschouwt 86,7% van de Barcelonezen het toerisme nog altijd gunstig voor de economie maar bijna de helft vindt dat de limiet is bereikt.

tourist go home barcelona
Anti-toeristen graffiti in Barcelona met een sneer naar de Partido Popular regering die onvoldoende vluchtelingen opvangt

Een stad met zoveel bezienswaardigheden per vierkante kilometer, een zonnig klimaat en de aantrekkingskracht van het succesvolle Barça maakt van Barcelona een mondiaal icoon. Net daarom is de stad een gedroomd doelwit voor jihadisten die een aanslag beramen. Noch de lokale autoriteiten noch de Barcelonezen leken zich er van bewust dat Barcelona evenveel risico loopt als andere grote Europese agglomeraties. Catalonië is echter de Spaanse regio waar de afgelopen 10 jaar het salafisme het snelst de gematigde en traditionele stromingen van de islam aan het verdringen is. Daardoor werden op Catalaans grondgebied ook het meest jihadistische recruteerders opgepakt de afgelopen jaren. De versnippering en concurrentie tussen de verschillende politiediensten verhinderen een efficiënte, integrale anti-terrrorisme aanpak. De Nationale Politie, de Guardia Civil en de Mossos d’Esquadra lopen elkaar voor de voeten.

De uren en dagen na de aanslag vielen de puzzelstukken snel in mekaar. De meeste leden van de terroristencel werden door de Mossos d’Esquadra doodgeschoten en de overlevenden belandden in de gevangenis. Door geklungel bij het voorbeiden van hun bommenarsenaal hadden enkelen van hen zichzelf ongewild de lucht in geblazen. Na het eerste verhoor van de gearresteerde terroristen bleek de dodenrit op de Ramblas slechts een plan B te zijn waardoor monumenten zoals Sagrada Familia niet in puin zijn veranderd. Wat onmiddellijk na de aanslag ook overeind bleef staan, in tegenstelling tot het protest tegen het toerisme, was de referendumkoorts. Verwijten en speldenprikken tussen de Nationale Politie en de Mossos d’Esquadra, publieke onvrede wegens het bijwonen van de slachtoffersherdenking door de koning en leden van de federale regering en de minister van binnenlandse zaken van de Catalaanse regering die het op het Catalaanse TV station TV3 had over twee Catalaanse slachtoffers en twee slachtoffers met de Spaanse nationaliteit. Het ontlokte de Societat Civil Catalana (organisatie van Catalanen tegen de onafhankelijkheid) de vraag of de minister aan de Catalaanse slachtoffers had gevraagd of ze zich Catalaan of Spanjaard voelden.

Ondertussen zijn we anderhalve maand verder en luistert er niemand meer aan de kant van de federale regering in Madrid en ook niet aan de kant van de Catalaanse regering. De patstelling is hopeloos geradicaliseerd. Madrid schermt met de grondwet en Barcelona weigert te capituleren onder het mom van het democratisch recht om de stem van het volk te laten horen. Hoe is het conflict in deze situatie van politieke en justitiële overacting terecht gekomen? Spanjes democratie bevindt zich nog in de puberteitsfase. Sinds de terugkeer naar de democratie na Franco’s dood zag het politiek landschap er op federaal niveau zwart-wit uit. Ofwel won de Partido Popular en moesten de Socialisten in de oppositie 4 jaar hun beurt afwachten of omgekeerd. De partij aan de macht zorgde ondertussen goed voor zijn eigen belangen en socio-economische vertakkingen ; lees: corruptie. Beiden bleven ook doof voor de Catalaanse verzuchtingen: meer fiscale autonomie zoals de Basken en de erkenning dat Catalonië een natie is met een eigen taal binnen het federale Spanje. Pas sinds enkele jaren kijkt politiek Spanje naar een kleurentelevisie. Het tweepartijensysteem is veel van zijn pluimen verloren aan nieuwkomers Ciudadanos (liberale partij met een Macron-Verhofstadt parfum) en het nieuw-linkse Podemos. Het in 2006 opgerichte Ciudadanos is even halsstarrig als de PP als het op het Catalaanse referendum, laat staan separatisme, aankomt. Podemos zag begin 2014 het levenslicht en vindt dat Catalonië wel recht heeft op een legaal referendum en beschouwt het verjagen van de PP uit de Moncloa (paleis van de eerste minister) in Madrid als de enige mogelijke weg om tot ingrijpende veranderingen te komen, de grondwet te moderniseren en de corruptie aan te pakken. De onwrikbare houding van de PP en het Spaanse gerecht heeft de onafhankelijkheidsbeweging wind in de zeilen gegeven. Ook gematigde Catalanen voelen zich door de halsstarrigheid van premier Rajoy aangevallen en gedegradeerd tot een karikatuur. De huidige machthebbers in Madrid zijn echter niet bekwaam om in de spiegel te kijken en te aanvaarden dat de realiteit niet uniek en onveranderlijk is.

Rajoy & Puigdemont
Begroeting met lange tanden tussen de Spaanse en Catalaanse regeringsleider

Twee jaar geleden won het kartel Junts pel Sí (samen voor Ja) de Catalaanse verkiezingen. Het DNA van de 3 leden van het kartel klikt op het eerste gezicht niet maar het doel, de onafhankelijkheid, heiligt de middelen. CDC is de langst regerende partij in de Catalaanse regering, centrum-rechts, verwikkeld in corruptiezaken, vrienden van het grote kapitaal en vroeger helemaal niet pro independencia. De koerswending kwam er pas toen CDC-boegbeeld Artur Mas Catalaans president werd. ERC is de oudste partij van Catalonië en links-nationalistisch en de rest van het kartel bestaat uit sociaal-ecologische bewegingen. Het kartel won op 27/09/2015 weliswaar de verkiezingen in aantal zetels (62) maar om een parlementaire meerderheid te verzekeren hadden ze de steun nodig van het marxistische CUP. Deze anti-Spaanse partij haalde 10 zetels binnen. Na maandenlange onderhandelingen stuurde het CUP het kartel definitief wandelen op 3 januari 2016. Omdat hierdoor nieuwe verkiezingen dreigden, besloot Artur Mas als zoenoffer af te treden onder het mom van “parlementaire stabiliteit”. De Catalaanse president stond voor het CUP immers symbool voor de corruptieschandalen en –processen waar het CDC in betrokken was/is. Op 10 januari trad de CDC burgemeester van Girona, Carles Puigdemont, af en werd met de steun van het CUP de nieuwe Catalaanse president. In zijn openingsrede verklaarde hij de fase van de pre-onafhankelijkheid voor geopend.

estalada senyera spaanse vlag
Verdeeld Catalonië op referendumdag: buur met de officiële Catalaanse vlag en de Spaanse vlag. Andere buur met protestaffiche en de onafhankelijkheidsvlag

Sindsdien vieren net zoals in de Britse Brexit campagne de verdraaide waarheden en leugens van de nationalisten nog meer hoogtij. “Catalonië zal zonder Spanje welvarender worden, een onafhankelijk Catalonië zal in de Eurozone blijven, de grondwet van 1978 is Catalanen vijandig gezind, Spanje steelt van Catalonië (terwijl de corruptieschandalen van de nationalisten onder de mat worden geveegd) en de meerderheid van de Catalanen wil een onafhankelijke Catalaanse republiek”. 80% van de Catalanen wil zich in een referendum kunnen uitspreken over de afscheiding van Spanje op voorwaarde dat het geen unilateraal referendum is. Volgens de laatste peilingen zou slechts een minderheid “SI” stemmen. Tenminste, dat was voor het kat- en muis spel en de arrestaties van de afgelopen twee weken en de Robocop vertoning van de Guardia Civil en de Policia Nacional vandaag tijdens het referendum. Als je de berichtgeving van de laatste jaren over Catalonië er op na slaat, krijg je een andere indruk. Doordat die teveel focust op het repititieve “NO es NO” van Madrid en de grootschalige acties van de independentistas lijkt iedere Catalaan liever van Spanje af. Tussen de stilzwijgende meerderheid hoor je heel wat meer nuance over de Catalaanse zaak. Dat deel van de Catalaanse bevolking is niet zo sterk georganiseerd en gesubsidieerd als de independistas en is op zijn hoede om zijn stem te laten horen om niet als fascist of dissident te worden gestigmatiseerd. Het onafhankelijkheidsdebat is niet alleen een psychologische oorlog tussen Catalonië en Spanje maar ook tussen Catalanen onderling. De gematigde Catalanen komen te weinig aan bod in de Spaanse en Catalaanse media en worden zowat genegeerd door de nationalistische Catalaanse politici. De Catalaanse regisseur Isabel Coixet schreef onlangs in een column in El Pais het volgende: “Dat in veel sectoren van de Catalaanse bevolking er een oprecht nationalistisch sentiment bestaat, is ontegensprekelijk en verdient maximaal respect. Mensen zoals Puigdemont en vice-president Junqueras hebben bekend – en ik geloof hen – dat het bestaan van een onafhankelijke staat hun ultieme droom is. De problemen beginnen wanneer ze hun verlangen opleggen aan iedereen er van uitgaande dat iedereen dezelfde droom deelt. Ze hebben de moeite niet gedaan om na te gaan wat mensen zoals ik ervan denken en waarom wij hun illusie niet delen… Een unilateraal uitgeroepen referendum zonder consensus met het argument dat de helft volstaat om de onafhankelijkheid uit te roepen, nee, dankjewel…”

Het standpunt van Madrid wordt in de Catalaanse media teveel door een gekleurde bril bekeken en Catalaanse nationalisten komen te weinig aan het woord in de Spaanse media waar ze niet voor hun eigen kerk kunnen praten. Dat ondervond Raül Romeva, de Catalaanse minister van buitenlandse zaken, toen hij in het BBC programma Hardtalk zowat knock-out werd geslagen door journalist Stephen Sackur.

De zon is ondertussen ondergegaan boven Catalonië en de stembureaus, die nog niet hardhandig waren gesloten, zijn dicht. De hele dag is de zon trouwens niet door de wolken gebroken tijdens deze grijze, miezerige dag. Een metafoor voor dit dieptepunt van de Westerse democratie. Wat ook de uitkomst moge zijn: vervroegde Catalaanse verkiezingen, unilateraal uitgeroepen onafhankelijkheid, nog meer arrestaties ; moge het het begin zijn van reflectie en vernieuwde dialoog. Ondertussen kijkt heel Europa mee. Waarom zwijgt de EU eigenlijk nog ? Naar aanleiding van het groeiende salafisme in Catalonië wordt het trouwens ook tijd dat de politiek terugkeert naar de orde van de dag. Op het vlak van nataliteit bengelt Spanje helemaal aan de staart van de Europese Unie. In Catalonië vallen de geboortecijfers al met al mee met dank aan de Noord-Afrikaanse migranten. Bijna de helft van de kinderen die in Catalonië worden geboren zijn niet van Spaanse ouders, waarvan 15% van moslimafkomst. Het Catalonië van de toekomst zal bijgevolg minder Catalaans kleuren. Als Catalonië er in slaagt om die “nieuwe Catalanen” voldoende te integreren: geen enkel probleem. Indien niet zal er een tweeledige samenleving ontstaan. De jongeren van de jihadistische groep die in augustus is opgerold, waren allemaal hier opgegroeid.

HOEZO ? “LINKS” CATALAANS NATIONALISME

In tijden van rechts populisme en maatschappelijke polarisering krijgt extreemrechts in Spanje nauwelijks voet aan de grond. Dit bevestigt ook het recente onderzoek “Nothing to fear but fear itself” van de Britse denktank Demos. Van de zes landen die in het onderzoek onder de loupe worden genomen (het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Zweden, Polen en Spanje) ontsnapt enkel Spanje aan de toenemende ultrarechtse tendens die wordt gevoed door angstcultuur.

De drie gebruikelijke ingrediënten van het extreemrechtse discours zijn massale immigratie, economische crisis en wantrouwen in de traditionele politieke partijen. Hieraan voldoet Spanje helemaal. Tijdens de Spaanse luchtbel op de immobiliënmarkt tussen 2000 en 2009 ontving Spanje zowat de helft van de totale immigratie binnen de EU. De meerderheid van de nieuwkomers ging als laagopgeleide arbeidskracht aan de slag in de bouwsector. In 2007 sprong de luchtbel en veroorzaakte daardoor een diepe financiële crisis. Bijna een decennium lang hadden de banken kwistig woninghypotheken uitgedeeld. Drie miljoen mensen verloren hun job en duizenden mensen werden uit hun huis gezet omdat ze hun hypotheek niet meer konden afbetalen. Armoede nam overal toe waardoor de kloof tussen arm en rijk in Spanje de hoogste werd van alle lidstaten van de EU. Onophoudelijke politieke corruptieschandalen vergrootten de argwaan nog meer ten opzichte van de politieke klasse, die als schuldige van de crisis werd aanzien. Waarom krijgt rechts nationalisme dan geen poot aan de grond ?

Tijdens de bijna 40 jaar Franco dictatuur exploiteerde het regime de Spaanse vlag, de nationale hymne en het concept “ééngemaakt Spanje” zodanig dat deze patriottische symbolen tot de dag van vandaag worden geassocieerd met het fascistische verleden van Spanje. Europa was toen synoniem voor modern en werelds. (Lees ook). In 1986, 11 jaar na Franco’s dood, trad Spanje toe tot de Europese Unie. Volgens de studie van Demos zijn de Spanjaarden, van de zes onderzochte landen, het minst happig om de EU te verlaten (slechts 10% is pro exit versus 25% in Frankrijk).

Spanjaarden hebben decennia lang een betere toekomst gezocht in andere Europese landen en Latijns Amerika. Pas de laatste 17 jaar kent Spanje een immigratiestroom van hoofdzakelijk Roemenen, Latijns Amerikanen, Marokkanen en Centraal Afrikanen. De eigen emigratiegeschiedenis indachtig en het feit dat de immigranten zich concentreren in slechts enkele geografische zones zorgt ervoor dat de bevolking gematigd positief staat ten opzichte van immigratie. Tot nu toe zijn er ook nauwelijks Spaanse politici betrapt op het uiten van xenofobe opmerkingen, laat staan dat er een link wordt gelegd naar een oorzakelijk verband tussen immigratie en moslimterrorisme zoals bv. Marie Le Pen wel doet in Frankrijk. Door de terreurgeschiedenis met de Basische afscheidingsbeweging ETA maken de Spanjaarden een duidelijk onderscheid tussen terrorisme en het volk waar de terroristen toe behoren. Niemand veroordeelt het hele Baskische volk voor de aanslagen van ETA.

Puyol en Xavi met de Baskische en Catalaanse vlag na de finale van de Copa del Rey tegen Athletic Bilbao in 2012

Daarnaast is Spanje ook een natie die bestaat uit verschillende naties met regionaal nationalisme, vooral in Baskenland en Catalonië. Een groot deel van de Catalaanse publieke opinie beschouwt Catalanistas (Catalaansgezinden) als links, democratisch en dynamisch en Españolistas (Spaansgezinden) als fachas (fascisten) en dominant. Tijdens de Franco dictatuur ontwikkelde zich in Spanje immers het model van het nationaal-katholicisme: een innige omarming van kerk en staat zoals in de zestiende eeuw onder de Reyes Católicos (katholieke vorsten). Alles dat dit ideaal van de eenheidsstaat kon bedreigen kreeg een subversieve stempel. Alle uitingen van de Catalaanse cultuur en taal werden als de taal van de revolutie beschouwd. Onderwijs mocht enkel nog in de eenheidstaal Spaans, Catalaanse media werden verboden, in openbare gebouwen verschenen posters met “Spanjaarden spreken Spaans” en op straat was de Guardia Civica actief: controleurs die bij het horen van Catalaans mensen dwongen om over te schakelen naar het Spaans op straf van boetes.

Als je Spanjaard bent, spreek je Spaans

Toen eind negentiende eeuw Spanje zijn laatste kolonies verloor, doken overal in Spanje regionalistische bewegingen op. Drie decennia later stemde het Spaanse parlement een nieuwe grondwet die Catalonië als een (semi-)autonome regio vastlegde met het Catalaans als tweede officiële taal naast het Spaans.  De verkiezingen van 1932 brachten een monsterzege voor de nieuwe partij Esquerra Republicana de Catalunya (ERC): de links republikeinse partij van Catalonië. In januari 1939 viel Barcelona tijdens de Burgeroorlog in handen van de troepen van Franco en verloor het zijn status van autonoom gebied. Een heleboel Catalaanse politici vluchtten in ballingschap naar, in de eerste plaats, noorderbuur Frankrijk. In 1940 leverden de Fransen de laatste minister-president van Catalonië, Lluis Companys, uit aan Franco waarna hij werd gefusilleerd.

In 2011 nam de vorige Catalaanse deelregering, onder leiding van minister-president Artur Mas, de beslissing om volledig voor de Catalaanse onafhankelijkheid te gaan wegens het aanhoudend halsstarrig weigeren van de federale regering in Madrid om met Catalonië een vergelijkbaar fiscaal model als dat van Baskenland te onderhandelen. Convergència i Unió (CiU), de partij van Artur Mas, had tot dan altijd een pragmatische kameleon-houding ingenomen i.v.m. het Catalaanse nationalisme. Het overnemen van het discours van het linkse ERC door de centrumrechtse CiU deed daarom de wenkbrauwen fronsen. Door de zware economische crisis had het Catalaanse nationalisme wind in de zeilen en kon het als rookgordijn fungeren voor de draconische besparingen van de Catalaanse regering in de publieke gezondheidszorg, onderwijs en cultuur. De politiek van de centrale regeringspartij Partido Popular, de opvolger van Franco’s partij Alianza Popular, zorgt er ook voor dat extreemrechts Spanje voorlopig blijft aarden binnen de structuur van de PP.

La Estelada, de Catalaanse onafhankelijkheidsvlag in Camp Nou